tam da sohbetin geldiği konuya isabet ettiği için bu yazıyı aktarmadan geçemiyorum

---

Melâmet hırkasını sen kendin giy eynine!


İbadet ile âdet arasındaki fark nedir? İbadet ile âdet arasındaki bağıntı görülmediği takdirde, aralarındaki fark da kolay kolay görülemez.

İbadet ile âdeti yanyana getiren ortak nokta, her ikisinin de özünde 'tekrar'ın, yinelenme'nin bulunuyor olmasıdır. Bu yüzden yinelenen'in adıdır âdet. Yani olagelen, olmakta olan, süregiden, alışkanlık hâline gelendir. Kısaca: olağan.

Hadi, gazetecilerin kullanmaktan hoşlandıkları bir sözcükle de ifade edelim: 'routine'.

Artık 'âdet' yerine daha çok 'rutin' demeyi tercih ediyoruz.

Hâl bu ise, soruyu yineleyebiliriz: Her ikisinin de özünde yinelenmek (tekrar) olduğuna göre ibadeti 'rutin'den ayıran nedir?

Bu mesele, İslam dünyasınca ihmal edilmiştir.

Çünkü sual... sualin kendisi... özü... unutulmuştur.

Cevabı da.

* * *
Bir işin âdet hâline geldiğini söylediğimizde, bir alışkanlığın ortaya çıktığına işaret etmiş oluruz. Meselâ 'âdetullah' (Allah'ın âdeti) terimiyle kastedilen, doğa'da düzenli olarak vukua gelen (olağan) hâdiselerdir. Yani doğa'nın bir diğer adı da âdet'tir. Doğal olansa âdetullah.

Bu terim, mucizelere geçit veren bir doğa tasavvurunu temsil eder; istisnalara imkân tanıyan bir düzenliliği.

Fevkalâde'nin aslı fevk'al-âdet'tir. Yani âdet-üstü ve/veya doğaüstü.

Hârikulâde'nin aslı da hârik'ul-âdet'tir. Yani âdeti yakan/bozan/değiştiren: âdet-dışı, sıradışı veya doğaüstü.

Her iki kelimenin de ortak ikinci anlamı: muhteşem.

Kimsenin kuşkusu olmasın, bu ihtişam, doğadan değil, hep doğaüstü'nden gelir; yani duyuların üstünden...

* * *
Demek ki 'âdet' kelimesinin anlam haritasında bir 'sıradan' ve 'olağan' taraf bulunduğu kadar, sıradışına, olağandışına yol veren bir taraf daha var. İstisnalara izin veren bir taraf.

İstisnalara, yani mucize ve kerametlere...

* * *
Hemen burada yavaşlayalım ve şu sözcüğün temsil ettiği ikircikliğin nedeni üzerinde biraz düşünelim: 'âdeta'.

Bu kelimenin, asıl anlamına uygun yazımı şöyle olmalıydı: 'âdeten'. Yani âdet olarak.... âdet itibariyle...

Kabul etmek gerekir ki zarfların, sözgelimi evvelen'in 'evvelâ', aslen'in 'aslâ', meselen'in 'meselâ' yazılıp okunması gibi âdeten'in de 'âdeta' şeklinde yazılıp okunması, dille düşüncenin izdivacı bağlamında hakikaten çok e.rotik bir ayrıntı teşkil eder.

Hâsılı, âdeta kelimesinde hissettiğimiz "sanki" vurgusu, gerçekte mutlak olanı, kesin olanı, zorunluluğu yadsıyan bir renge sahiptir: âdeta... sanki... mış gibi...

Bu ikircikle ihtimallerin/imkânların/tesadüflerin dünyasında karşılaşıyoruz: doğada.

Ama çok eskiden, ve bir de şimdi.

* * *
Bu arada 'sünnetullah' terimini unutmamalı. Zira sünnetullah, tabiî (doğal) olgularla değil, aksine iradî, daha doğrusu ictimaî (sosyal) olgular hakkında kullanılan bir terimdi.

XIX. yüzyılda pozitivist bilim anlayışının da etkisiyle İslâm dünyasında âdetullah'ın yerini sünnetullah terimi aldı. Çünkü sünnetullah terimi, matematiğin yardımıyla doğa'nın yasalarından, değişmez kanunlarından, doğanın mutlaklığından söz etmenin revaçta olduğu bir devrin taleplerini karşılamaya daha uygundu.

Adetullah, doğal olgularda düzenlilik ve sürekliliği içeriyor ve fakat kesinlik ve mutlaklık olmadığını da açıkça ilan ediyordu. Oysa toplumların kaderiyle ilgili olarak Tanrı'nın hükmünde bir değişme olmayacağını belirten sünnetullah terimi, Modernist İslâmcıların ihtiyaç duydukları kesinlik kavramı için çok daha elverişli, istismara çok daha müsaitti.

Allah'ın âdetinde değişme bulunabiliyordu ama Allah'ın sünnetinde aslâ! Böylelikle toplumsal olguları tanımlayan bir terim, doğal olgular alanına taşındı. Sünnetullah terimini öne çıkaran modernistler, ister istemez mucizelerden de yüz çevirdiler.

Güya itizal edip kendilerini mutezile saydılar.

* * *
İbadetler de birer âdet, birer rutin midir?

Evet, ibadetin en temel özelliklerinden biri tekerrür etmesidir, tekrarlanmasıdır. Eylemin sarsılmaz bir süreklilik kazanmasıdır. Sarsılmaz bir süreklilik, en son tahlilde 'alışkanlık' demektir.

Süreklilik kazanmış bir eylemin, bir alışkanlığın, bir âdetin hem en kuvvetli, hem de en zayıf tarafı aynıdır: şuurdan uzaklığı... bilinçsizliği... tekdüzeliği... bu nitelikleri sebebiyle zahmetsizce ve kolaylıkla yapılıvermesi...

* * *

Ey talib, iyi kulak ver, sana ibadetin ahkâmından değil, esrarından söz ediyorum:

İbadet, kolaylıkla yapılabilir hâle geldiğinde, bir zevk kaynağı hâline dönüştüğünde hemen ara verilmeli ve yeniden, adam gibi bir kez daha niyet edilmelidir. Alışkanlıktan korkulmalıdır; ve dahî şuursuzluktan...

İbadetle âdeti ayıran niyettir; yani eylemin bilincinde olmak!

İbadet etmek artık nefsine ağır gelmiyorsa ey talib,
hemen niyetini tazele de melâmet hırkasını sen kendin giy eynine!



- Dücane Cündioğlu

birşey daha, namazda huşuda herkes gibi zorlanan biri olarak, özellikle ali şeriatiyi çok okuduğum dönemlerde, gözümde hep bir cihad öncesi ön saflarda peygaöber, sahabeler, arkada sahabe hanımlar ve onların arkasında ben...belki cismen olmasalar bile haklarında okuduklarımla içime nüfus eden muhabbetleriyle birlikte durulan bir namaz bir nebze olsun alıp götürüyor insanı...

Galaxy’ nin de belirttiğinden yola çıkarsak, korku ile ümit arasında olmak; Müslümanlığın  ve Allah’ a yakınlaşmanın basamağı.. Her şerde kendimiz için bir hayır olduğunun idrakında olmalı ve Allah’ ın bizi daima gözettiğini unutmamamız gerekir.. Öyle ki, hiçbirimiz sahipsiz değiliz..

Güzel ahlak ile Allah’ a yaklaşırız .. Allah’ a yaklaşmanın en doğru yolu da ümit ile korku arasında olmakla yani güzel ahlakla mümkündür.. Hiçbir zaman Allah’tan ümidini kesmeyen bir mümin, korkusu ile de O’nun helal ve haram olarak nitelediği her şeye titizlik göstererek, saygısını her daim muhafaza eder..

Konu güzel ahlaka geldiği için, değinmek istediğim birkaç husus daha var..

Kurtuluşumuz ne ile olacaktır, bilemeyiz.. Belki ibadetimizle, belki bir hayvana verdiğimiz bir lokma ekmekle, belki gönülden verdiğimiz üç beş kuruş sadaka ile, belki sabır ile, belki susarak ve yerinde az konuşarak.. ve sair yollarla  kurtuluşu bulabiliriz.. İşlediğimiz iyi ameller nasıl bizim lehimize ise, kötü amellerimizin de aleyhimize olduğunu unutmamalıyız..İslamiyette buna benzer çok fazla ince nokta var ve geniş bir pencereden bakmalıyız her şeye.. Boynumuza borç olan farzların yanında, güzel ahlaklı ve Allah’ ın istediği gibi kullar olmamız gerekiyor..

Bir konu da tefekkür.. Mümin, tefekkür eder.. Tefekkür, ibadettir. Tefekkür, günahlarımızı, mahlukları ve kendimizi düşünmek, analiz etmek, Allahü teâlânın yarattığı şeylerden ibret almaktır.. Kendi kusur ve kabahatlerimizin farkına vararak, kendimize çeki düzen vermek için en güzel yol.. Güzel insan olmaya bir adım.. Ancak birçok insan kendi kusurlarını görmezden gelirken, başkalarının kusurlarını görüyor ve kendini yüceltiyor.. Kusurunu bilen ama görmezden gelen / gizleyen kişi, bu kusurlarını ancak kuldan gizleyebiliyor.. Peki  Allah’ tan da gizleyebiliyor mu ? Hayır.. Çünkü O her yerde ve bizimle ve şüphe etmeyelim ki gözü üzerimizde..

Güzel insan olmak, zor sanat, hem de çok zor.. Nefsimize ağır gelen sözleri yutabiliyorsak, üzerimize gelindiğinde Rabbimiz için susabiliyorsak, birisi omuzlarımıza abandığında onu silkelemeyip taşıyabiliyorsak, yapılan kötülüğün karşılığında kısasa kısas yapmıyorsak, alacağımızı beklerken gösterdiğimiz hassasiyeti borcumuzu öderken de gösterebiliyorsak, sözümüzde durabiliyorsak, tevekkül edip isyan etmiyorsak, zor durumda kaldığımızda Allah’ ın mahkemesini unutup bizi zarara sokan kimselere cezalarını kendimiz vermeye çalışmıyorsak.. ve buna benzer güzel ahlakı temsil eden davranışlarda bulunabiliyorsak ne âlâ.. Güzel ahlakın en güzel temsilcisi Peygamberimiz Hz.Muhammed (sav) efendimizdir.. Onun güzel ahlakına özenmeliyiz..

Konunun seyrini biraz değiştirdim, biliyorum.. Ancak gerçek mümin olmanın ve İslamiyeti tadıyla yaşamanın, güzel ahlaktan dolayısıyla güzel insan olmaktan geçtiğine değinmeden edemedim..

Birçok kişi doğruyu, farzı, sünneti, haramı, helali bilse de; insanlara dini konularda yaklaşımda esas olanın, doğru bilinen yanlışları yumuşak bir dille açığa kavuşturmaktan geçtiğini bizzat tecrübe ettim.. Bu nedenle daha sonra da mümin ve münafık kavramlarına değinirsek çok sevinirim..

Allah cümlemizden razı olsun..