Söz Ola, Az Ola!

Konuşmak, insanı diğer canlılardan ayıran mühim bir meziyet olup Cenâb-ı Hakk’ın insanoğluna bahşettiği en büyük nîmetlerdendir. Bu sâyede insan merâmını anlatır, düşünce ve duygularını başkalarına aktarır.

Kişinin faydalı sözler söylemesi, teblîğde bulunması, ilim öğretmesi ve Allah’ı anması hep birer ibâdet hükmündedir. Ağzına gelen her şeyi düşünmeden ve sorumluluk hissetmeden rasgele konuşanlar; dillerinin cezâsını hem dünyada, hem de âhirette görürler.

Peygamber -sallallahü aleyhi ve sellem- Efendimiz:

“Sükût eden, iki cihânın tehlikesinden kurtulmuştur.” buyurur.

Dili muhâfaza, en mühim işlerdendir. Müslüman; ağzından çıkan her sözün kaydedildiğini düşünerek dilini korumalı, bilmediği konularda da konuşmamalıdır. Nitekim âyet-i kerîmede şöyle buyurulur:

“İnsan hiçbir söz söylemez ki, yanında onu gözetleyen, dediklerini zapteden bir melek hazır bulunmasın.” (Kaf, 18)

Hazret-i İbrâhîm -aleyhisselâm-’ın suhûfunda şöyle yazılıdır:

“Akıl sâhibi, dilini boş ve lüzumsuz sözlerden muhâfaza etmelidir. Kim ki söylediği sözün bir amel olduğunu ve onun hesâbını vereceğini düşünürse az konuşur.”

Dile sâhip olmalı, boş ve lüzumsuz sözlerden dâima uzak durmalıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de, kurtuluşa eren mü’minlerin vasıflarından birinin; “Boş sözlerden ve faydasız şeylerden yüz çevirmek.” olduğu beyân buyurulur. (Mü’minûn,3)

Rasûl-i Ekrem -sallallahü aleyhi ve sellem- Efendimiz bir hadîs-i şerîflerinde:

“Cenâb-ı Hakk’ın en çok sevdiği amel; dili, boş ve lüzumsuz sözlerden korumaktır.” buyururlar.

Ebû Hafs Haddâd Hazretlerine sordular:

“Niçin gelip hadîs dinlemezsin?” Dedi ki:

“-Otuz yıldır, bir hadîs işittim, hâlâ amelini işleyemedim. Dahasını işitip de nedeyim?”

“-O hadîs nedir?” dediler. Buyurdu ki:

“Lüzumsuz söz ve hareketi terk etmek, insanın iyi bir müslüman olduğuna delîldir.” (Tirmizî, Zühd, 11)

Ahmed bin Kays; faydası olmayan boş sözler konuşmayı, câhilliğin altı alâmeti arasında zikreder.

Boş ve faydasız konuşmalar kalbi katılaştırır. Hadîs-i şerîfte buyurulur:

“Allah’ı unutarak lüzumsuz konuşmalara dalmayın! Çünkü Allahı unutarak yapılan uzunca konuşmalar, kalbi katılaştırır. Allah’dan en uzak olan kimse ise kalbi katı olandır.” (Tirmizî, Zühd, 62)

Mâlik bin Dînar Hazretleri der ki:

“Kulun lüzûmsuz ve boş sözlerle vakit geçirmesi; kalbi karartır, bedeni zayıflatır ve geçim sebeplerini de zorlaştırır.” (Evliyâlar Ansiklopedisi, c.8, s.72)

Bişr-i Hafî Hazretleri buyurur:

“İki şey, kalbe kasvet verir: çok konuşmak ve çok yemek.”

Diline hâkim olan, dünya ve âhiret saâdetine ermiştir. Bir hadîs-i şerîfte:

“Dilini tutan kurtuldu.” buyurulur. (Tirmizî, Kıyâmet, 50)

Süfyân ibni Abdillah -radıyallahü anh- şöyle dedi:

“-Ey Allah’ın Rasûlü! Bana kesinlikle yapmam gereken bir iş söyle!” dedim. Efendimiz:

“-Rabbim Allah’dır de, sonra dosdoğru ol!” buyurdu. Ben:

“-Ey Allah’ın Rasûlü! Hakkımızda (zararını göreceğimden) en çok endişe ettiğin şey nedir?” dedim. Efendimiz, o güzel dilini eliyle tuttu ve:

“-İşte budur!” buyurdu. (Tirmizî, Zühd, 61)

Daha tesirli olması için, sözü yerinde ve zamanında söylemeye dikkat etmelidir. Ubeydullah Ahrâr Hazretleri şöyle buyurur:

“Söz, yüce bir şeydir. Zamanında ve yerinde olmalıdır. Söz söylemek; dilin gönülle, gönlün de Hakk ile olduğu zaman makbûldür.” (Evliyâlar Ansiklopedisi, c.12, s.58)

Abdullah ibni Mes’ûd -radiyallahü anh- şöyle buyurur:

“Rasûlüllah -sallallahü aleyhi ve sellem-, bizi bıktırmamak için öğüt vermekte en uygun olan zamanı kollardı.” (Buhârî, İlim, 11)

Yûnus Emre ne güzel söyler:

“Kişi bile söz demini,

“Demeye sözün kemini,

“Bu cihan cehennemini,

“Sekiz uçmağ ede bir söz.”

(İnsan; ne zaman,ne konuşacağını ve nasıl konuşacağını bilmeli, aslâ kötü söz söylememelidir. Şunu iyi bilmeli ki, yerinde söylenen güzel ve tatlı bir söz, bu dünya cehennemini, cennete çevirir.)

İnsanın yerinde ve zamanında konuşması veya susması, onun kâmil bir insan olduğunu gösterir. Zîra insanın kemâli, kelâmının altında gizlidir.

Lokman Hekim oğluna: “Eğer söz gümüş ise, sükût altındır.” demiştir.

Abdullah bin Mübârek, bunun mânâsını şöyle izâh eder:

“Allah’a itâat yolunda bir söz söylemek gümüş ise, günahtan sakınmak için sükût etmek altındır.”

Sözü, muhâtabın; aklî, ilmî ve mânevî seviyesine ve anlayış derecesine göre söylemelidir. Nitekim hadîs-i şerîfte:

“İnsanlara anlayacakları seviyede konuşunuz.” buyurulur. (Buhârî, İlim, 49)

Müslüman, hep hayırlı, faydalı, ibretli ve hikmetli söz söylemelidir. Yine bir hadîs-i şerîfte:

“Allah’a ve âhiret gününe inanan, ya hayır söylesin ya da sussun!” buyurulur. (Buhârî, Edeb, 31)

Bir beyitte ne güzel nasîhat edilir:

Gönül ehli olanlar, devamlı sükûtu ihtiyar etmişlerdir. Gönülleri dile gelip, söz lisâna sirâyet etmedikçe konuşmazlar. Hasan-ı Basrî Hazretleri buyurur:

“Hakîmin dili kalbine bağlıdır. Bir şey söylemek istediği zaman kalbine danışır; faydalı ise söyler, değilse susar. Câhilin kalbi ise diline bağlıdır; dili kalbine müracaat lüzûmunu duymaz, rasgele konuşur.”

Bir hadîs-i şerîfte:

“Sükût etmek, âlimi süsler, câhilin ayıbını örter.” buyurulur.

Yûnus Emre, dilin insana neler kazandırıp neler kaybettirdiğini şöyle ifâde eder:

“Söz ola kese savaşı,

“Söz ola kestire başı,

“Söz ola ağılu aşı,

“Bal ile yağ ide bir söz.”

(Öyle tatlı söz vardır ki, savaşı keser, sulha erdirir. Öyle tahrîk edici kötü sözler vardır ki insanın başının kesilmesine sebep olur. Öyle güzel sözler de vardır ki; zehirli aşı, bal ile yağ karışımı gibi tatlı hâle getirir.)

Bir hadîs-i şerîfte şöyle buyurulur:

“Çok konuşanın hatâsı çok olur, hatâsı çok olanın günâhı çok olur, günâhı çok olan da cehenneme lâyık olur.”

İnsanlar çok konuşanlar hakkında; “Ah sussa da bir dinlensek!” derler. Az konuşanlar hakkında da: “Ah konuşsa da bir dinlesek!” derler.

Mâcid Hazretleri, az konuşmanın fazîleti hakkında şöyle derdi:

“Susmak; yorulmadan, güçlük çekmeden yapılan bir ibâdettir. Zâhirî bir süs ile süslenmeden kazanılan bir zînettir. İnsanı özür dilemek zilletine düşmekten koruyan bir zenginliktir. Kirâmen kâtibîn meleklerine rahatlıktır.” (Evliyâlar Ansiklopedisi, c.8, s.46)

Gayretullaha dokunacak ve Cenâb-ı Hakk’ın gazâbını celbedecek söz söylemekten sakınmalıdır. Zîra insanın başına gelen belânın ekserisi dili yüzündendir. Nitekim hadîs-i şerîfte:

“Belâ, ağızdan çıkan söze bağlıdır.” buyurulur.

Ma’rûf-ı Kerhî Hazretleri der ki:

“Cenâb-ı Hakk’ın kullarına yardımının nişânı şudur ki; amel kapısını aça, faydasız söz kapısını kapaya.”

Hadîs-i şerîfte ne güzel buyurulur:

“Dilinin yani sözünün fazlasını tutan ve malının fazlasını infâk eden kimselere müjdeler olsun!”

alinti..