Resimlerin Görüntülenmesine Izin Verilmiyor
Resimleri Görebilmek Için Üye Ol veya Giris Yap

I.Mahmud
II. Mustafanın Sâliha Sebkatî Sultândan 1696 yılında dünyaya gelen oğludur. 2 Ekim 1730 tarihinde III. Ahmedin yerine tahta geçmiştir. Rumeli Kazaskeri Feyzullah-zâde İbrahim Efendi başta olmak üzere çeşitli hocalardan dersler alan I. Mahmûd* âlim* şâir ve bestekârdır. Akıllı* dikkatli* ihtiyâtlı* meşverete ehemmiyet veren ve kültürü yüksek olan bir padişahtır. Sebkatî mahlasıyla şiirler yazmıştır. Biraz önce anlattığımız gibi* ilk işi Patrona Halil başta olmak üzere* ayak takımından oluşan isyancıların isteklerini yerine getirmek ve İbrahim Paşa ile yakınlarını devletin önemli makamlarından bertaraf etmek olmuştur. Ancak Kasım 1730un sonuna doğru Patrona Halil başta olmak üzere bütün âsileri ortadan kaldırmış ve devleti huzura kavuşturmuştur. Babasının ve amcasının akıbetlerinden ve özellikle de III. Ahmedin kendisine olan vasiyetinden ders alarak* Şeyhülislâmlık ve sadrazamlık makamında uzun süre kimseyi durdurmamıştır.

Şeyhülislâmlık makamına Şeyhülislâm Feyzullah Efendinin iki oğlunu getiren I. Mahmûdun* çok sayıda sadrazamları arasında en önemli yeri Hekimoğlu Ali Paşa ihraz etmiştir.

İçteki kargaşaya son veren I. Mahmûd* yıllardır devam eden İran Harbini ele almıştır. Hekimoğlu Ali Paşanın 1731de Urmiyeyi feth edip Tebrizi istirdâd etmesi üzerine Ocak 1732de İran ile Sulh Andlaşması imzalanmış ise de* Nâdir Hân bununla yetinmedi ve 1733deki taarruzuyla harbi devam ettirdi. Erbili alarak Bağdadı kuşatma altına alan Nâdir Şah* büyük kumandan Topal Osman Paşa tarafından Temmuz 1733de büyük bir hezîmete mahkûm edildi ve bu sefer sebebiyle I. Mahmûda gâzî ünvanı verildi. İranda Safevi Hânedânına son vererek Avşar Hânedânını başlatan Nâdir Şah* yine durmadı ve Kerküke girdi. İki Osmanlı Paşasını şehid eden ve Revan* Gence ve Tiflisi Osmanlı Devletinin elinden geri alan Şah* bu avantajdan yararlanarak sulh istedi. 1639 tarihinde yapılan Kasr-ı Şirin Andlaşması esasları üzerine kurulan İstanbul Andlaşması Ekim 1736 yılında imzalandı. Aslında Sünnî ve Hanefi olan Nâdir Şah* bu inancını hâkim kılmaya kalkıştıysa da* iç kargaşadan korkarak geri durdu ve ancak İranı mutedil bir İmâmiyye-i İsnâaşeriyye ve Caferî mezhebi çizgisine getirdi. Osmanlı Devletine bu mezhebin hak bir mezheb olduğunu tasdik ettirmek istediyse de* Şeyhülislâmın ve âlimlerin muhâlefet etmesi üzerine muvaffak olamadı. 7 yıl süren barış halinden sonra* Doğuda Timuroğullarına büyük zararlar veren Nâdir Şah* yeniden Irak cephesinden Osmanlıya saldırdı (1743). Musul şehri kahramanca savunuldu ve Nâdir Şah büyük kayıplarla geri çekildi. 1744de Karsı muhâsara etti; ancak muvaffak olamadı. Yeniden sulh istedi ve 1723den beri çok sayıda Müslümanın kanının akmasına sebep olan bu harp* 1746 İstanbul Muâhedesi ile sona erdi. Neticede İran* Osmanlı Devletine İsnâaşeriyyeyi yine hak mezhep olarak kabul ettiremedi.

İranın Osmanlı Devletine saldırılarından memnun olan Rusya* fırsatı ganimet bilerek 1736 yılında Azak Kalesini ele geçirdi. Kırıma giren ve büyük tahribat yapan Ruslar* Kırım Hanı Fetih Giray tarafından Kırımdan kovuldular. Bu arada Rusyanın müttefiki olan Avusturya* Polonyayı paylaşmak ümidiyle 1737 yılında Osmanlı Devletine harp ilan etti ve üç koldan Osmanlı ülkesine saldırdı. Nişi düşüren* Eflak* Sırbistan ve Bosnaya giren Avusturya orduları* Ağustos 1737de Şehid Ali Paşaya Banyalukada yenildiler. Osmanlı Devleti aynı anda* İran* Avusturya ve Rusya ile harp halindeydi. 1739 yılında Belgrada yürüyen Osmanlı ordularından çekinen Avusturya sulh istedi. Müzâkerelerini bizzat Sadrazam Hacı İvaz Mehmed Paşanın yürüttüğü sulh teşebbüsleri* Eylül 1739da Belgrad Muâhedesi ile neticelendi. 1718 Pasarofça Andlaşması ile Avusturyaya bırakılan yerlerin bir kısmı geri alınıyor ve Azak Kalesi de Ruslardan geri alınıyordu. Karadeniz Osmanlı Gölü olarak devam edecekti. Belgrad Muâhedesi* Osmanlı Devletinin hâlâ dünyanın birinci devleti olduğunu isbat ediyordu. Bu arada Osmanlı Devletine yardımlarından dolayı* Dünyanın 2. büyük gücü olan Fransa da bazı imtiyâzlar yani kapitülasyonlar elde ediyordu. Üç imparatorluk ile aynı anda savaşan Osmanlı Devleti* hepsinde de galip olarak sulh müzâkerelerine katılıyordu.

Belgrad Anlaşması ile Osmanlı Devleti 28 yıllık bir barış dönemine imza atmış oluyordu. Osmanlı Devleti* devamlı savaş halinde bulunduğu için* içeride de halkın derebeyi adını verdiği ayân denilen bazı mahallî mütegallibelerle de uğraşmak mecburiyetinde kaldı. Bunların bir kısmı devlete itaat adı altında halka zulm ediyordu ve bir kısmı da devlete baş kaldırıyordu. Aydın taraflarındaki Sarı Beyoğlu bunların başında gelmektedir. Dış problemleri halleden Padişah* Haziran 1740 tarihli Adâletnâmesiyle bu problemi de halletmeye çalışıyordu. Humbaracıbaşı Ahmed Paşanın gayretiyle 1734de Maaşlı Humbaracı Ocağını teşkil etmiş ve yeni askerî düzenlemelerin zaruretine inanmıştır. Bu arada bozulan tımar ve zeâmet usulünü ıslah etmek üzere Ocak 1732 tarihinde yeni bir tîmâr kanunu çıkarmayı ihmal etmedi. Necidde ortaya çıkan Vehhâbî meselesi de* Sultân Mahmûdun meşgul olduğu problemlerdendi.

Mide kanamasından muzdarip olan I. Mahmûd* 13 Aralık 1754 tarihinde Demirkapı tarafından Saraya girdiğinde vefat etti.

KADIN EFENDİLERİ: 1- Hâce Âlî-cenâb Baş Kadın. 2- Hâce Ayşe Kadın. 3- Hâce Verd-i Nâz Dördüncü Kadın. 4- Hatice Râmi Altıncı Haseki. 5- Hâtem İkinci Kadın. 6- Râziye Kadın. İKBALLERİ: 7- Meyyâse Hanım; Baş İkbal. 8- Fehmî Hanım; İkinci İkbaldir. 9- Habbâbe Hanım. 10- Sırrî Hanım. ÇOCUKLARI: Hiç çocukları olmamıştır

Resimlerin Görüntülenmesine Izin Verilmiyor
Resimleri Görebilmek Için Üye Ol veya Giris Yap

III.Mustafa
III. Ahmedin 1717 yılında Emine Mihrişah Sultândan dünyaya gelen oğludur. Laleli Camiinin bânisi olan III. Mustafa* Ekim 1756 yılında III. Osmanın vefatı üzerine Osmanlı tahtına oturmuş ve 1769 tarihinden itibaren de Gâzi ünvanını kullanmıştır. Müneccimlik ve ilm-i nücûma aşırı bir ilgisi olduğu söylenmektedir. Şâir* hattât ve âlim bir padişah olan III. Mustafa* sadrazamı Koca Râgıb Paşa olması hasebiyle* saltanatının ilk on yılını huzur içinde devam ettirmiştir. Râgıb Paşa* akıllı bir vezirdir ve Padişahın harp ilanı arzularını 6 yıl boyunca dirâyetle reddetmiştir. 1757de son cülûs bahşişini veren ve daha sonra bu âdeti ortadan kaldıran III. Mustafa* devlet hayatındaki problemleri ıslaha meyilli* malî konularda hassâstır. Süveyş Kanalını açmayı düşünen devlet adamlarındandır. Kapıkulu Ocaklarını rahatsız etmeden bazı reformlar yapmaya çalışmış; piyadeye dokunmadan topçu ve bahriye subayları yetiştiren Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn ve Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyûnu kurmuştur. 22 Mayıs 1766 yılında büyük İstanbul depremi onun zamanında olmuştur. Avrupada iktidar depremleri olurken* Osmanlı Devleti bu depremlerden etkilenmemiştir.

Rusların andlaşmalara aykırı olarak Polonyaya asker sokması* Fransızların teşvik etmesi ve Padişahın savaşa meyilli olması* Ekim 1768de Rusyaya karşı harp ilan edilmesine sebep olmuştur. Çariçe II. Katerina komutasındaki Rus orduları* önce Kırım Hanı Giray Hanın darbelerine maruz kalmışlar ise de* Osmanlı ordusunun tecrübesiz ve hazırlıksız olması hasebiyle* 1769 son baharında Polonyanın kapısı olan Hotini teslim almışlardır. Karadeniz Osmanlı Gölü olması sebebiyle Fin Körfezinden Akdeniz yoluyla sürpriz bir şekilde Moraya Rumlarla birlikte asker çıkaran Ruslar* 1770 Nisanında perişan edildiler; ancak Baltık Filosu ile Egeye yönelen Rus kuvvetleri Temmuz 1770de Koyun Adaları açıklarında Osmanlı gemilerine karşı büyük kayıplar vererek çekildi; sonra da Çeşme Limanında Osmanlı gemilerine baskın düzenleyerek çok büyük kayıp verdirdiler. Avrupada büyük akisler uyandıran Çeşme Baskınının intikamı Cezayirli Hasan Paşa tarafından alındı.

İşte Osmanlı Devletinin asırlardır* yani en az 1453 yılından beri dünyada tek süper güç olarak hayatını devam ettirmesi* bundan sonra meydana gelecek olaylarla sona erdi. Çünkü Kont Romanzov komutasındaki Rus kara askerleri Boğdanın Kartal (Larga) denilen bir mevkiinde Sadrazam İvaz-zâde Halil Paşayı Ağustos 1770 yılında mağlup ediyor ve Bender Rusların eline geçiyordu. Rusya bununla da kalmadı ve Kırımın kapısı olan Orkapıyı kuşattı. Çariçe* Osmanlı Devletinden ayrılırsa bağımsız bir devlet olarak kabul edeceğini söyleyerek Kırımı ikiye böldü ve Kırım Rus işgaline mecburen boyun eğdi (Temmuz 1771). Artık Osmanlı Devleti dünyanın 1. Devleti olma özelliğini kaybetmişti. 1771 yılı içinde Ruslar Eflaki yani Romanyayı işgal ettier. Arkasından Dobrucadan Bulgaristana giren Rusların bu ilerlemeleri* açtığı harp sebebiyle devletin başına büyük felâketlerin gelmesine sebep olduğunu düşünen Padişahı zora soktu ve sıkıntılar içinde nüzûl hastalığına tutularak vefât etti (Ocak 1774). Osmanlı Devletinin gerileme dönemini başlatan Kaynarca Andlaşması* III. Mustafanın vefâtından sonra I. Abdülhamid devrinde imzalanacaktı.

ZEVCELERİ: 1- Aynül-Hayât Baş Kadın Efendi. 2- Mihr-i Şâh Vâlide Sultân; Baş Kadın Efendi ve III. Selimin annesi. 3- Rifat İkinci Kadın Efendi. 4- Ayşe Âdil-şah Üçüncü Kadın Efendi. 5- Fehîme Üçüncü Kadın Efendi. 6- Binnaz Üçüncü Kadın Efendi. ÇOCUKLARI: 1-Şehzâde Mehmed. 2-Şehzâde Sultân Selim III. 3-Şah Sultân; 4- Beyhân Sultân; 5- Hatice Sultân; 6- Fatma Sultân; 7- Hatice Sultân; 8 - Hibetullüh Sultân; 9- Mihrimah Sultân; 10- Mihrişah Sultân .

Resimlerin Görüntülenmesine Izin Verilmiyor
Resimleri Görebilmek Için Üye Ol veya Giris Yap

III.Selim
III. Mustafanın Mihrişah Sultândan Aralık 1761 yılında dünyaya gelen III. Selim* amcasının cephelerdeki duruma üzülerek beyin kanaması geçirmesi ve vefat etmesi üzerine Osmanlı tahtına Recep 1203/Nisan 1789 tarihinde oturdu. İslâmî ilimlere vukûfu* şiir* hat ve diğer güzel sanatlardaki mahâreti ve kısaca kültürü açısından* denilebilir ki* 1595de vefat eden III. Muraddan sonra gelen Padişahlar içinde bir numaradır. III. Selim* aynı zamanda dirâyetli* merhametli ve ıslâhâta taraftar olan bir Padişahtır. Geldiğinde sadrazamlık koltuğunda Koca Yusuf Paşanın bulunması ve sonra da uzun müddet Kaptan-ı Deryalık görevinde bulunan Cezayirli Gâzî Hasan Paşa ile çalışması* onun için büyük bir fırsat olmuştur. Damad Melek Ahmed Paşa ise* III. Selim ile birlikte nizâm-ı cedîd mücadelesini veren sadrazamdır.

Saltanat III. Selime intikal ettiğinde* cephelerde durum çok kötüydü. Zira Rus ve Avusturya cephelerinde savaş bütün hızıyla devam ediyordu. Boğdan sınırlarındaki Fokşani Meydan Muharebesinde* Kemankeş Mustafa Paşa kumandasındaki Osmanlı orduları* Rus ve Avusturya kuvvetlerinin iki taraflı saldırıları üzerine ağır bir hezimete uğradılar (1203/Ağustos 1789). Bunu Rusların galibiyeti ile sonuçlanan Boza (Buzaov) mağlubiyeti takip etti (Eylül 1789). Ruslar Boğdanın başşehri Yaşı işgal ederken* Avusturyalılar da Bükreşi teslim alıyorlardı (Ekim 1789). III. Selimin askerlere hitâben kaleme aldığı ve İslâmdaki gazâ ruhunu hatırlatan hatt-ı hümâyûnu da müessir olamadı. Osmanlı kuvvetleri* Eflaka bağlı Yerköyünde Avusturya kuvvetlerini mağlup etseler de* Tunanın güneyine çekilmek durumunda kaldılar. Ruslar* Besarabya ile Dobruca arasındaki Osmanlı savunma merkezlerini* bazı kayıplar ve mağlubiyetlerle birlikte ele geçirmiş oldu (İsmail* Kili* Tulça gibi* 1790). İsveçle yapılan ittifak Osmanlı Devletinin hiç işine yaramadı. Bu sırada 1789 Fransız İhtilalinin olması* Osmanlı Devletini rahatlattı ve Avusturya sulh andlaşması istedi. Ağustos 1791de imzalanan Ziştovi Muâhedesi ile Avusturya-Osmanlı Harbi sona erdi. Böylece tarihteki son Alman-Türk savaşı sona erdiği gibi* Alman kuvvetler* Belgrad başta olmak üzere işgal ettikleri yerleri Osmanlılara iade ettiler. Osmanlı Devleti ile başbaşa kalan Rusya da sulha yanaştı ve Ocak 1792 tarihinde imzalanan Yaş Andlaşması ile Özü ve Hocapaşa (Odesa) gibi bazı sahil şehirleri Ruslara bırakılarak* Osmanlı-Rus savaşına da son verildi.

Cephelerde kaybeden Osmanlı Devleti* sosyal* hukukî* iktisâdî ve özellikle de mağlubiyetlerin birinci sebebi sayıldığından askerî ıslâhatları düşünmeye başladı. Zira devlet* dış düşmanlara karşı vatanı müdafaa ederken* iç durum hiç de iyi değildi. Anadoluda derebeyleri* Rumelide ayânlar ve cephelerde savaşan yeniçeri grubu* devlet için büyük bir belâ haline gelmişti. Osmanlı ordusunun ve hatta bütün devletin yeniden düzenlenmesi gerekiyordu. Osmanlı Devleti* gerileme devrini tamamlayarak artık yıkılmanın sancılarını çekmeye başlamıştı. Bu yıkılış emârelerinin sebeplerinin Kurâna aykırı olarak yaşanan sefâhet* halkın vergi yükünün altında ezilmesi* müminlerin kalbinden devlete muhabbetin çıkması ve yardım duyguları yerine kin ve nefret duygularının fışkırmaya başlaması olduğunu* aklı başında olan herkes biliyordu. Osmanlı Devleti* nizâm-ı cedîd tabir edilen yeni bir düzenlemeye muhtâc idi. Ancak bu nasıl yapılacaktı? Bu konuda tamamen mevcut düzeni değiştirmek isteyenlerin görüşü esas alındı ve 24 Şubat 1793de Nizâm-ı Cedid resmen bir Hatt-ı Hümâyûn ile ilan edildi. Bunun üzerinde ayrıca duracağımızdan ayrıntıya girmiyoruz.

Nizâm-ı Cedid de fayda vermedi. Osmanlı Devleti devamlı kan kaybediyordu. 400 yıldır dost devlet olarak bilinen Fransanın başına geçen General Napolyon Bonaparte* 1797 yılında Venedik Cumhuriyetine son vererek Osmanlı Devletine komşu haline gelmişti. Bununla da kalmadı ve harp ilan etmeden Mısır İskenderiye önlerine geldi (Temmuz 179 . Görünürde* Padişaha itaat etmeyen Memluk Beylerini cezalandırmak için gelmişti; ancak buradan Kahireye hareket etti. Mısır Beylerbeyisi Ebu Bekir Paşa ile yaptığı Ehrâmlar Muhârebesini de kazandı. Bunu gören Osmanlı Devleti* Eylül 1798de Fransaya harb ilan etti. İngilizler de tabiî müttefik oldu. Şubat 1799da Filistine doğru ilerleyen ve Gazze ile Yafayı teslim alan Bonaparte* Akkada Cezzâr Ahmed Paşa tarafından durduruldu. Akkada durdurulmasaydım* bütün şarkı ele geçirirdim diyen General* İstanbuldan bir ordunun Mısıra doğru geldiğini duyunca Parise döndü. Haziran 1801de Mısırın Tahliyesi Mukavelesi imzalandı ve Osmanlı ordusu Mısıra girdi. Böylece III. Selime de Gâzi ünvanı verildi. Bunu* Nizâm-ı Cedidci Gâlib Paşanın Haziran 1802 tarihinde imzaladığı Paris Muâhedesi takip etti.

Bu arada Arabistanda ortaya çıkan Vehhâbîlik hareketi de Osmanlı Devletini ciddi manada rahatsız ediyordu. Bunu ayrıca inceleyeceğiz. Mısırda Memluk Beyleri nasıl bertaraf edilir diye düşünülürken* Mısıra gittiğinde (1799) asla Arapça bilmeyen ve Arnavud olan Mehmed Ali Ağa* bu beylikleri bertaraf etmek ve Hicazdaki problemi çözmek için kullanıldı. Vehhâbileri bertaraf etmek ümidiyle kendisine Temmuz 1807 yılında Mısır Beylerbeyiliği verildi.

Bu arada* Fransız ihtilâlinin milliyetçiliği tahrik etmesi sebebiyle 1806 yılında Sırplar ihtilâl çıkardılar. Bunda yeniçerilerin Hıristiyan tebeaya kötü muâmelesinin de etkisi vardı. Zaten Rumelide hâkim olan da devlet değil* ayân denilen zorbalar idi. Vidinde Pazvandoğlu Osman Ağa* Ruscukda Tirsiniklioğlu İsmail Ağa ve benzeri zorbalar büyük güç kazanmışlardı. Bunların üzerine gönderilen ve kısa zamanda haklarından da gelen Kadı Abdurrahman Paşa geri çekilince* hem halk rahatsız oldu ve hem de Sırp İhtilâli azıttı. Avusturya bu ihtilâli kışkırtıyordu. Ancak lider Kara Yorgi* 1804de Ruslara yanaştı. Aralık 1806da Belgradı ele geçirdi ve Rusya da* Kaynarcadaki hakkını kullanarak Osmanlı Devletine harp ilan etti. Bender* Hotin* Akkerman ve Kili işgal edildi. Resmen Osmanlı-Rus Savaşı başladı. Silistre valisi Alemdâr Mustafa Paşa* Rusları iki defa yenince* İngiltere Rusların yanında savaşa girdi. Şubat 1807de İngiliz donanması İstanbul önlerine kadar geldiyse de* hemen geri döndü ve bu sefer Mısıra yönelerek İskenderiyeyi işgal etti (Mart 1807). Mehmed Ali Paşa İngilizleri durdurdu. Diğer taraftan Rus cephesine gönderilmek istenen Nizâm-ı Cedid askerlerini kapıkulu ocağı neferleri kabul etmiyordu. Düşman vatanı işgal ederken* ordu birbirine girmişti. Ordu* devletin başına belâ olmuştu.

Önceleri Nizâm-ı Cedide taraftar olan ve en azından ses çıkarmayan âlimler* Nizâm-ı Cedid ricâlinin suiistimallerini ve ahlaksızlıklarını görünce* aleyhe geçmeye başladılar. Kasım 1806da Şeyhülislâm olan İshak-zâde Mehmed Atâullah Efendi* âlimleri Nizâm-ı Cedid grubuna ve hatta Padişaha karşı tahrik etti. İş çığırından çıktı ve Padişah* İslâma aykırı bazı fiilleri yapmakla (mesela ney üflemesi ve tanbur çalması* kız kardeşlerinin ve hanımlarının Avrupâî bir hayat yaşamaya başlamaları gibi) suçlandı. 25 Mayıs 1807de Kastamonulu Kabakçı Mustafa denilen bir neferi kendilerine reis tayin eden yeniçeri yamakları* 19 yıl sürecek olan bir iç isyanı başlattılar. III. Selim hâlim ve selim birisi olduğu için* kan dökmeğe değil taviz vermeğe taraftardı. Bu sebeple 28 Mayıs 1807de Nizâm-ı Cedidi ilga etti ve bir gün sonra da kendisi tahttan indirildi. Yerine Padişahın amca-zâdesi olan IV. Mustafa tahta çıkarıldı.

KADIN EFENDİLERİ: 1- Nef-i Zâr Baş Kadın Efendi. 2- Hüsn-i Mâh Baş Kadın Efendi. 3- Zîb-i Fer İkinci Kadın Efendi. 4- Âfitâb Üçüncü Kadın Efendi. 5- Refet Dördüncü Kadın Efendi. 6- Nûr-i Şems Kadın Efendi. 7- Gonca-nigâr Kadın Efendi. 8- Dem-hoş Kadın Efendi. 9- Tab-ı Safâ Üçüncü Kadın Efendi. 10- Ayn-ı Safâ Kadın Efendi. 11- Mahbûbe Kadın Efendi. İKBALLERİ: 12- Meryem Hanımefendi. 13- Mihribân Hanımefendi. 14- Fatma Fer-i cihân Hanım Efendi. Çocukları olmadı .

Resimlerin Görüntülenmesine Izin Verilmiyor
Resimleri Görebilmek Için Üye Ol veya Giris Yap

II. Mahmûd
II. Mahmûd* I. Abdülhamidin Nakş-ı Dil Vâlide Sultândan dünyaya gelen küçük oğludur. 28.7.1808 tarihinde Osmanlı tahtına sıkıntılı bir şekilde oturdu. Amca-zâdesi III. Selimden devlet idaresi* musiki ve devlet adamlarıyla münasebetler konusunda epeyce ders almıştı. Adlî mahlası ile şiirler yazan ve Mayıs 1813den itibaren Gâzi ünvanını kullanan II. Mahmûd* yaptığı ıslâhâtlarla ve özellikle de Osmanlı Devletinin yüzünü batıya çevirmekle meşhurdur. Bazı tarihçiler onu Kanuniden sonra en büyük padişah olarak vasıflandırırken* bazıları da batılılaşma yolundaki şekilde kalmış teşebbüslerinde dolayı tenkit etmektedirler. II. Mahmûdun saltanat yıllarını* vaka-i hayriye adı verilen yeniçeri ocağının kaldırılışına göre iki safhaya ayırmak yerinde olur:

Birinci Saltanat Safhası: Tahta çıktığında devletin halletmek mecburiyetinde bulunduğu iki mesele vardı: Birincisi* III. Selimin şahâdetine sebep olan canilerin cezalandırılması ve ikincisi de devletin içine düştüğü sıkıntıdan kurtulabilmesi için gerekli ıslâhâtın yapılması. Önce devletin eyâletlerdeki elini gevşetmesinden dolayı idareyi ele alan derebeyler ve ayânları* devlete itaat eder hale getirme meselesi ele alındı ve davet edilince askerleriyle İstanbula gelen ayân ve derebeylerinin* Alemdâr Mustafa Paşaya olan güvenleri sebebiyle umumi bir meşveret meclisi toplandı. Neticede Sened-i İttifak adıyla devletin vükelâsıyla ayân ve derebeyler arasında bir sened imzalandı. Buna göre her yerde devletin kanunları ve emirleri geçerli olacak; vergiler sadece devlet hazinesinde toplanacak; devlet namına asker toplanacak ve ancak ayân ve derebeylerin haklarına da müdahale edilmeyecekti. Kısaca Anadolu Beylikleri haline gelen Osmanlı Devleti* yeniden büyük devlet olmaya söz veriyordu (Eylül 180 . Bunu* Alemdâr Mustafa Paşanın arzusuyla Ekim 1808de Nizâm-ı Cedidi ihya manasına gelen Sekbân-ı Cedid askerinin kurulması takip etti ve başına da Ruscuk Yârânından Behîc Efendi Umûr-ı Cihâdiye Nâzırı olarak tayin edildi.

Sadrazam Alemdâr Mustafa Paşa* Ruscuk Yârânı denilen ekibin elemanlarını önemli makamlara getirmişti. İyi niyetli ama kültürü zayıf olan bu devlet adamı* III. Selimin şahâdetine engel olamadığı için çevresi tarafından tenkit ediliyor idiyse de* II. Mahmûd ona güveniyordu. Yeniçeri ise ona karşı bileniyordu. Ulemâ sınıfı* usul ve âdâb bilmediğinden dolayı* bazı çiğ hareketleri sebebiyle aleyhine geçtiler. Kasım 1808de yeniçeriler sarayını bastılar; kendi adamları dışında savunmaya yardım gelmeyince* kendini hapsetti ve cephanenin bulunduğu binayı tabancasıyla ateşe vererek şehid oldu. Hadise karışınca* Şeyhülislâmın fetvâsı alınarak IV. Mustafa da boğduruldu (Kasım 180 . İsyan eden yeniçeriler* işi azıttı ve Topkapı Sarayına hücum ettiler. Bunun üzerine 4000 kişilik sekbân-ı cedid askeri yanında donanmay-ı hümâyûna bağlı gemilerden Yeniçeri Ağasının bulunduğu yere toplar atılarak saltanat muhafaza edilmeye çalışıldı ve hatta Süleymaniye Camiinin bir minaresi yara aldı. Neticede ulemânın tavassutu ile 18 Kasım 1808de sekbân-ı cedid lağvedildi ve kısmî tavizlerle isyan bastırıldı.

IV. Mustafa zamanında (25.8.1807) Osmanlı ile mütâreke imzalayan Rusya* Fransa ile olan savaşına rağmen* iç karışıklıkları fırsat bilerek* Romanyayı elde etmek ümidiyle Osmanlı Devletine karşı savaş ilan etti. Temmuz 1809da Sadrazam Yusuf Ziyâeddin Paşa komutasındaki Osmanlı ordusuna yenilen Rus ordusu* önce geri çekildi; ancak sonradan tecâvüzlerini sürdürerek Potiye kadar geldi. Ağustos 1810da Varnayı almak istediler; başarılı olamayıp geri çekildiler. Napolyon Bonapartın ısrarla Rusların işini bitirelim teklifine* güvenilmeyen kişiliğinden dolayı menfi cevap veren Osmanlı Devleti* 28.5.1812 tarihinde Ruslarla Bükreş Muâhedesini imzaladı. Romanyayı iade eden Ruslar* Bükreş çevresinde bir Sırp Prensliği kurdurulmasını kabul ettirmekle asıl tavizini almıştı. Bu olay* Yunan İhtilâlinin de çıkmasına sebep oldu.

Sırpların muhtâriyet elde etmesi* Patras Başpiskoposu Germanosun liderliğinde 12 Şubat 1821de Rum İsyanının yani Yunan İhtilâlinin başlamasına sebep oldu. Tohumları daha önceleri atılan bu ihtilâl neticesinde Yunanlılar* Morayı ele geçirdiler. İşin arkasında 1814de gizli olarak Odesada kurulan Ethniki Hetaria ve Fener Patriği Gregorios ile Fener Beyleri vardı. Osmanlı Devleti* asırlarca Müslümanlar gibi hak ve hürriyetlerine riâyet ettiği Rumların böyle bir isyan çıkarmalarına şaşırdı ve yüzlerce Müslümanın kanının akmasına yol açan bu hareketi tahrik eden Cihân Patriğini* Fener Patrikhânesinin Orta Kapısı önünde Nisan 1821 tarihinde idam etti. Ancak Rusyanın desteğini arkasına alan Rumlar* başlarına Prens Mavrokordatoyu geçirerek* Ocak 1822de Yunanistanı kurduklarını ilan ettiler. Kavalalı Mehmed Ali Paşanın oğlu İbrahim Paşayı kuvvetleriyle yardıma göndermesi üzerine* Haziran 1827de Yunan İhtilâli bastırıldı. Yeniçeri yine beceriksizliğini ortaya koymuştu.

Artık halk ve devlet nezdinde yeniçerinin sonu gelmişti. Haziran 1826da yani II. Mahmûdun 17. Saltanat yılında Vaka-i Hayriye adıyla yeniçeri ocağı lağv edildi.

İkinci Saltanat Safhası: Yeniçeri ocağı lağvedilip yerine Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye adıyla eğitimli ve düzenli bir askerî teşkilât kurulunca* devletin içerdeki problemlerinden biri ortadan kalkmış oldu. Bunu diğer ıslâhâtlar takip etti. Osmanlı Devletinin eyâlet askerleri dışında düzenli bir ordusu kalmadığını gören Rusya durumdan istifade etmek istedi; ancak Osmanlı Devleti* Ekim 1827 tarihli Akkerman Muâhedesini imzalayarak Sırbistan ve Romanyanın muhtâriyetlerini biraz daha arttırıp tehlikeyi önlemeye çalıştı. Bu arada düvel-i muazzama adı verilen İngiltere* Fransa ve Rusya* aralarında Temmuz 1827 tarihli Londra Protokolünü imzalayarak Yunan meselesini kaşımaya karar verdiler ve Osmanlı Devletine otonom bir Yunan Prensliği için tazyik etmek üzere donanmalarıyla İyonya Denizine kadar geldiler. Sulh halinde oldukları bir devlete aniden yaptıkları Navarin Baskını ile Osmanlı Donanmasını batırdılar (Ekim 1827). Üç devlet de özür diledi; ancak ordusuz olmasına rağmen Osmanlı Devleti Rusyaya harb ilan etti (Nisan 182 . Fakat Ruslar* doğuda Ahıskaya ve batıda ise Varnaya kadar gelince durum tehlike arz etmeye başladı. Batıda Silistreyi ve doğuda ise Erzurumu teslim alan Ruslar* Ağustos 1829da Edirneye girdiler. Bunun üzerine duruma İngiltere* Fransa ve Prusya müdahale ettiler. Ancak Fransa Eylül 1829da Morayı işgal etmiş ve Kavalalının oğlu İbrahim Paşa Moradan ayrılmıştı. Bunun üzerine Osmanlı Devleti Ağustos 1829 tarihinde Londra Muâhedesini imzalamak mecburiyetinde kaldı ve bu andlaşma ile bağımsız bir Yunanistan Prensliği kuruluyordu. Ruslarla imzalanan Eylül 1829 tarihli Edirne Muâhedesi ile de Tuna Deltası ve Kafkasya tamamen Ruslara bırakıldı. Artık müstakil olan Eflak ve Boğdan* Sırp ve Yunanistan prenslikleri* Osmanlı Devletini meşgul etmek için yeterliydi. Yunanistan Osmanlı Devletinden ayrılan ilk devlet oldu. Bu arada Sisam adasına da Aralık 1832de otonom verildi ve 1913de Yunanistana katılıncaya kadar bu statü devam etti.

Maalesef bu arada Fransa 1797de Cezayirden aldığı borcu ödemediği için 1827 yılında bölgeyi idare eden ve dayı denilen Osmanlı Beylerbeyi İzmirli Hüseyin Paşanın Fransız Konsolosunu tokatlaması üzerine* Fransa Cezâyire Haziran 1830da asker çıkardı ve Temmuz 1830da şehri teslim aldı. Rus mağlubiyetinden yeni çıkan Osmanlı Devleti* Fransanın tehdidi üzerine donanmasını bile gönderemedi. Artık Cezâyir Fransanın sömürgesi oluyordu.

Rus harbine asker göndermeyen Mısır Beylerbeyisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa da* şımarmıştı. Osmanlı sadrazamı olarak devlete hâkim olmak istiyordu. Mısırı gerçekten imar etmiş ve orada itibar kazanmıştı. Filistine kaçan fellâhları geri göndermeyen Sayda Valisi Abdullah Paşanın tavrını sebep göstererek oğlu İbrahim Paşayı Filistine gönderdi ve burayı işgal etti. İbrahim Paşa* sırasıyla Akka* Şam* Haleb ve Hatayı alarak Konyaya kadar geldi (Kasım 1332). II. Mahmûdun inkılâblarına kırgın olan halk* İbrahim Paşayı sevinçle karşıladı. Sadrazam Reşîd Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu üzerine geldiyse de* sadrazam esir alınınca geri döndü ve Mısır meselesi milletlerarası bir problem olmaya başladı. Tamamen Osmanlı Devletinin bir veziri gibi davranan ve halka zarar vermeyen İbrahim Paşa* Şubat 1833de Kütahyaya girdi ve İzmire vali tayin etmeye kalkıştı. Padişah* Çardan yardım istedi; o da 10 harb gemisini boğaza gönderdi; diğer devletler de bu fırsatı nasıl değerlendirebileceklerini düşünmeye başladılar. Fransa ve İngilterenin araya girmesiyle* Mehmed Ali Paşa Anadoludan çekildi ve kendisine yedi Osmanlı eyâleti birden verildi (Mısır* Cidde* Sayda* Trablus* Şam* Haleb ve Adana). Temmuz 1833de imzalanan Hünkâr İskelesi Muâhedesi ile Rusya da bazı tavizler kopardı.

Mehmed Ali isyanını kullanan İngiltere* 1838de Osmanlı Devleti ile yaptığı Ticâret Andlaşması ile müthiş tavizler kopardı. Osmanlı sanayiini engelleyen ve Osmanlı topraklarını İngiliz mallarına açık bir Pazar haline getiren bu andlaşmanın mimarı* Londra Büyükelçisi olan Mustafa Reşid Paşa idi. Nitekim Osmanlı Devleti* bu andlaşmadan istediği sonucu alamadı ve Mehmed Ali Paşa 6 yıl sonra tekrar Nizipe kadar geldi ve Osmanlı ordusunu yendi (Haziran 1839). Bu bozgun sırasında II. Mahmûd ölüm döşeğindeydi ve 7 gün sonra Temmuz 1839da vefât eyledi. Mısır krizi devam ediyordu.

KADIN EFENDİLERİ: 1- Bezm-i Âlem Vâlide Sultân; I. Abdülmecidin annesi ve İkinci Kadınefendi. 2- Pertev-niyâl (Nihâl) Vâlide Sultân; Sultân Abdülazizin annesi ve Beşinci Kadın Efendi. 3- Hâciye Pertev-Piyâle Nev-fidân Baş Kadın Efendi. 4- Âlî-cenâb Baş Kadın Efendi. 5- Fatma Baş Kadın Efendi. 6- Âşûb-i Can İkinci Kadın Efendi. 7- Hâciye Hoş-yâr İkinci Kadın Efendi. 8- Nurtâb Dördüncü Kadın Efendi. 9- Misl-i Nâ-yâb İkinci Kadın Efendi. 10- Pervîz-felek Dördüncü Kadın Efendi. 11- Vuslat Üçüncü Kadın Efendi. 12- Zer-nigâr Üçüncü Kadın Efendi. Ebr-i Reftâr İkinci Kadın Efendi. İKBALLERİ: 14- Hüsn-i Melek Hanımefendi; Baş ikbal. 15- Zeyn-i Felek Hanımefendi; İkinci İkbaldir. 16-Tiryâl Hanımefendi; Üçüncü İkbal. 17-Lebrîz-Felek Hanımefefendi; Dördüncü İkbâl.

ÇOCUKLARI: 1- Şehzâde Sultân Abdülmecid I. - Şehzâde Sultân Abdülaziz. 3- Şehzâde Abdülhamid. 4- Şehzâde Mehmed. 5- Şehzâde Ahmed. 6- Şehzâde Bâyezid. 7- Şehzâde Murad. 8- Şehzâde Mehmed. 9- Şehzâde Nizâmeddin. 10- Sâliha Sultân. 11- Mihrimah Sultân. 12- Ayn-i Şah Sultân. 13- Atiyye Sultân. 14- Âdile Sultân. 15- Râbia Sultân. 16- Fatma Sultân. 17- Ayşe Sultân. 18- Hayriye Sultân. 19- Zeyneb Sultân. 20- Münîre Sultân. 21- Şâh Sultân. 22- Hâmide Sultân. 23- Cemîle Sultân

Resimlerin Görüntülenmesine Izin Verilmiyor
Resimleri Görebilmek Için Üye Ol veya Giris Yap

Sultan Abdülaziz
Sultân Abdülaziz* 1830 yılında II. Mahmûdun Kadın efendisi Pertev-niyâl Vâlide Sultândan Eyüp Sarayında dünyaya gelmiştir. Haziran 1861de ağabeyi I. Abdülmecidin vefâtı üzerine Osmanlı tahtına çıkmış ve halk tarafından Sultân Aziz diye anılmıştır. III. Selim* II. Mahmûd ve I. Abdülmecidin Avrupayı taklid eden ve çevreleri tarafından suiistimal edilen hayatlarının Osmanlı Padişahları hakkındaki ortaya çıkardığı menfi imajı* Sultân Aziz yaşadığı müstakim hayatıyla telafi etmiştir. I. Abdülhamid gibi velâyetine inanılan bir padişah olmuştur. İntihâr meselesi* tamamen sefih bir hayat yaşayan Hüseyin Avni Paşa ve bir kaç serseri subayın tertibinden ibarettir. Mevlevî* hattât* pehlivan* bestekâr ve Arapça ile Farsçaya vâkıf olan Sultân Aziz* Batı Musikisi hayranlığını Saraydan çıkarmaya çalışmıştır. Ekibi* Tanzîmâtçıların ileri gelenlerinden olan Âli Paşa ve Fuad Paşa ile daha sonra Yeni Osmanlılar arasında yer alan Mithad Paşa ve arkadaşlarıdır. En büyük şanssızlığı ekibinin tam müstakim insanlar olmayışıdır. Sultân Abdülaziz* özellikle Sultân Abdülmecid devrinde devletin israflar ve sefâhetlerle sarsılan devlet nizâmına hemen çeki düzen vermekle işe başlamıştır. Saraydaki harcamaları durdurmuştur. Devletin hazinesinin kaçak verdiği kara delikleri kapatmaya çalışmıştır.

Zamanındaki ilk olay* Haziran 1861de baş gösteren Sırp İsyanıdır. Karadağ İsyanı Ömer Paşa tarafından bastırılınca Avrupa ayaklanmış ve Eylül 1861de İstanbul Mukavelesi imzalanmak mecburiyetinde kalınmıştır. Bu Protokol* Sırplara daha fazla muhtâriyet vermek manasına gelmektedir. İkinci önemli olay* Sultân Abdülazizin üç taht vârisini ve çok sayıda devlet erkânını alarak Feyz-i Cihâd Vapuru ile Nisan 1863de yaptığı Mısır Seyahatidir. Yavuzdan sonra Mısıra gelen ikinci Osmanlı Padişahı olması hasebiyle* Mısırlılar tarafından candan tezâhüratlarla karşılanmıştır. Bu arada* Kavalalı Mehmed Ali Paşanın torunu olan Mısır Valisi İsmail Paşa da istediğini elde etmiştir. Maalesef* sadrazam ve adamlarını elde ederek* daha önce ailenin en büyük erkek evladı Mısır Valisi olacakken* Mayıs 1866da yayınlattığı bir fermanla* Mısır velâyetini kardeşi Mustafa Fâzıl Paşadan alarak oğlu Mehmed Tevfik Paşaya vermiştir. Daha sonra Osmanlı Maliye Nâzırlığına getirilen Mustafa Fâzıl Paşa* gizli olarak kurulan Yeni Osmanlılar Cemiyetini destekleyerek bu intikamını almıştır. Haziran 1866da Mısır Valilerine Hidiv ünvanı verildi ki* kral naibi demektir.

Osmanlı askeri içerdeki iktidar mücadeleleriyle çalkalanırken* Sırbistanda yine problemler çıkıyor ve Osmanlı Devleti* Nisan 1867de 345 yıllık hâkimiyetinden sonra Belgradı tamamen Sırp Prensliğine terk ediyordu. 1864de İyonya Adalarını Yunanistana bağışlayan İngiltere* Yunanlıları şımartmış ve Giritte karışıklıklar başlamıştı. Rusyanın da desteğiyle Eylül 1866da Girit İsyanı başladı. Osmanlı Devleti enosis = Yunana iltihaktan başka bir şey istemeyen Rumlarla anlaşamadı. Sadrazam Âli Paşanın bizzat Giride gelmesi üzerine Fransa* Rusya* Prusya ve İtalya işe karıştı ve Âli Paşa* Ocak 1868de meşhur Girit Fermanını ilan etti. Artık ada Yunanistan ile Osmanlı Devleti arasında sanki ortak bir eyâlet gibi idi.

Bu arada Sultân Abdülaziz* kendi zamanına kadar hiç bir Osmanlı Padişahının yapmadığı ve 1950 yılına kadar da hiç bir Türk Devlet Başkanının yapmayacağı bir işi yaptı. Yani 46 gün sürecek Avrupa Seyahatine çıktı. Davet* III. Napolyon ve Kraliçenin davetiyle Paristen başladı. Çok büyük ilgi gördü. Arkasından Galler Prensi VII. Edwardın karşıladığı Londra ziyareti ile devam etti ve burada Kraliçe Victoria ile görüştü. Halkın çılgınca alkışladığı Abdülaziz* daha sonra Brüksele geçerek Kral II. Leopold ile öğle yemeği yedi. Berlin seyahati davetini özürleri sebebiyle kabul edemeyen Sultân Azizle Prens Bismarckın tavsiyesiyle Prusya Kralı ve Kraliçesi* Berline 460 km uzaklıkta bulunan Koblenze kadar gelerek görüştü. Bu durum* Osmanlı Devletinin Avrupadaki etkisini göstermesi bakımından önemli idi. İstanbula dönerken Viyana Garında Avusturya İmparatoru ve Macaristan Kralı tarafından karşılandı. Daha sonra da Budapeşteye uğradı ve Vidin yoluyla İstanbula döndü (21.6.1867-7.8.1867).

Bu arada Osmanlı Devletinin idarî* hukukî ve siyasî ıslâhâtı da devam ediyordu. 1862de günümüzün Sayıştayı demek olan Divan-ı Muhâsebât ve 1868de günümüzün Danıştayı olan Şûrây-ı Devlet kurulmuştu. Günümüzün Yargıtayı demek olan Divan-ı Ahkâm-ı Adliye de Abdülaziz devrinde tesis edilmişti. Mecellenin hazırlanması için hazırlıklar yapılmıştı. 1868-1869 kışında Yunanistanla savaşa ramak kalması ve Paris Konferansı ile tatlıya bağlanması; Kasım 1869 tarihinde Süveyş Kanalının açılması* Abdülaziz döneminde meydana gelen önemli olaylardı.

Mustafa Reşid Paşanın yetiştirdiği mükemmel bir diplomat olan Âli Paşanın Eylül 1871de vefat etmesi* Osmanlı Devleti açısından içte ve dışta tam bir yıkım oldu. Zira meşrutiyetçi görünen ve Yeni Osmanlılar Cemiyetinin mensupları olan Ziya Paşa* Namık Kemal ve benzerlerine gün doğdu. Rüşvetlerle Mısır Valiliğini oğluna vermeye çalışan Mısır Valisi İsmail Paşa da fırsatçılar arasındaydı. Osmanlı Devletinin kaht-ı ricâl devri başladı. Artık devlet* kültürlü ama vasıfsız bir sadrazam olan Mahmûd Nedim Paşanın; Mısır Hidivlerine dış borçlanma yetkisi vererek Mısırı İngilizlere bir nevi satan Mithad Paşanın ve tam bir cani olup Amerikalılardan açıkça rüşvet alan Serasker Hüseyin Avni Paşanın elinde kalmıştı. 1876da Mithad Paşa ve ekibinin akılsız tasarruflarından dolayı* dış borçlar 200 milyon altını geçiyordu. Rus Büyükelçisi Kont İgnatiyevin tahrikleri ve Sadrazam Mahmûd Nedim Paşa* Adliye Nâzırı Mithad Paşa ve Ticâret Nâzırı Mahmûd Celâleddin Paşanın menfaatleri uğruna* Ekim 1875de 6 Ramazan Kararnâmesi diye bilinen ve istikraz faizlerini % 50 indiren Kararnâme ilan edildi. Avrupa Devletleri ayağa kalktı. Bu arada Hersek ve Bulgaristan isyanları da alabildiğine genişleyerek devam ediyordu. Rusyanın tahriki ile 6 Mayıs 1876da Almanya ve Fransanın Selanik Konsolosları katledilince tansiyon fevkalade yükseldi. Devleti içte ve dışta rezil eden Mithat Paşa ve ekibi* suçu Sultân Abdülazize yıkarak onu hal etmeye karar verdiler. İngiltereyi arkalarına almışlardı ve onlardan para desteği alıyorlardı.

Önce rüşvet vererek üniversite talebeleri demek olan talebe-i ulûmu ayaklandırdılar. Bunun üzerine Osmanlı Devletini yıkan ve tarihe 4 büyükler yahut Hal Erkânı diye geçen dört vasıfsız adam devletin en önemli makamlarına geldiler (11 Mayıs 1876): Mütercim Rüşdi Paşa sadrazam* Hüseyin Avni Paşa serasker* Mithad Paşa devlet nâzırı ve ehliyetsiz müfsid imam diye bilinen Hasan Hayrullah Efendi Şeyhülislâm oldular. Abdülazizin devlete verdiği yeni şekil ve özellikle de yeni donanmadan korkan İngiltere* kuklası olan Mithad Paşayı kullanarak Padişah aleyhindeki her hareketi takip ediyordu. 30 Mayıs 1876da Harbiye Mektebi kumandanı Süleyman Paşa* çoğu Türkçe bilmeyen iki tabur askeri kandırarak Dolmabahçe Sarayını bastı ve Padişahı tahttan indirdi. Hal fetvâsını Padişahın şuurunun bozukluğuna dayandıran Şeyhülislâm ise* hırsının esiri ve inkılabcıların oyuncağı olmuştu. Padişah hal edilmekle kalmadı; Dolmabahçe Sarayı tam manasıyla yağmalandı. Hüseyin Avni Paşa* hem hırsız ve hem de namussuz biri idi. Askere bahşiş dağıtılarak memnuniyetsizlikler bastırıldı. Artık 30 Mayıs 1876 tarihinden itibaren* bütün bu olup bitenlerin arkasında olan ve Osmanlı Padişahları arasında mason olduğu bilinen V. Murad Osmanlı tahtında oturuyordu. Sultân Aziz* 4.6.1876 tarihinde yani halından 5 gün sonra* Hüseyin Avni Paşanın kiralık katilleri eliyle* kol damarları intihara benzeyecek şekilde kesilerek şehid edildi ve resmen intiharmış gibi gösterildi.

KADIN EFENDİLERİ: 1- Dürr-i Nev Baş Kadın Efendi. 2-Hayrân-ı Dil İkinci Kadın Efendi. 3- Edâ-Dil İkinici Kadın Efendi. 4-Neşerek (Nesrin) Üçüncü Kadın Efendi. 5- Gevherî Dördüncü Kadın Efendi. ÇOCUKLARI: 1- Yusuf İzzeddin Efendi; 2- Mahmûd Celâlüddin Efendi; 3- Mehmed Selîm Efendi; 4- Abdülmecid II; 5- Mehmed Şevket Efendi; 6- Mehmed Seyfeddin Efendi; Sâliha Sultân; 8- Nâzıme Sultân; 9- Emîne Sultân; 10- Esmâ Sultân; 11- Fatma Sultân; 12- Münîre Sultân; 13- Emîne Sultân

Resimlerin Görüntülenmesine Izin Verilmiyor
Resimleri Görebilmek Için Üye Ol veya Giris Yap

II.Abdulhamid
Sultân Abdülhamid Hân* Osmanlı Padişahları arasında en uzun süre tahtta kalanlardan biridir; Osmanlı Devletini yakından ilgilendiren çok önemli olayların saltanatında meydana geldiği nadir padişahlardandır ve en önemlisi de hakkında en çok eser bulunan bir devlet adamıdır. Bir iki sayfada onun şahsiyetini ve devrindeki olayları özetlemek mümkün değildir. Bu sebeple sadece bazı olayların ana hatlarını vermeye çalışacağız.

II. Abdülhamid* I. Abdülmecidin 4. Kadıefendisi olan Çerkez asıllı Tîr-i Müjgan Kadınefendiden Çırağan Sarayında Eylül 1842 yılında dünyaya gelen oğludur. 10 yaşında annesini kaybeden Abdülhamid* manevi annesi Başikbal Perestû Hanımefendinin terbiyesi altında büyümüştür. 28 yıl II. Abdülhamidin vâlide sultânlığını ifa etmiştir. Milletin Sultân Hamid dediği II. Sultân Abdülhamid* şehzâdeliğinin ilk günlerinde musiki dersleri almış; 1850den itibaren devrinin âlimlerinden hat* Arapça* Farsça* Osmanlı Edebiyâtı ve diğer İslâmi İlimleri ders almıştır. Özellikle hadisden Buhari okuyan Abdülhamid* devrin Maârif Bakanından politika ve iktisad* Vakanüvis Lütfi Efendiden Osmanlı Tarihi derslerini dinlemiştir. Kendinden önceki padişahlardan farklı olarak* Şâzelî tarikatına intisap eden Abdülhamid* 1879dan itibaren Kadiri tarikatının derslerini almaya başlamış ve ömrünün sonlarına doğru Nakşibendi tarikatına da intisap eylemiştir. Bu bir kaç satırlık bilgiden anlaşılacağı üzere* Abdülhamid* bütün hayatını tam bir İslâm âlimi ve siyâset ve devlet adamı olmaya vermiştir. Amcası Abdülaziz zamanında ziyâretlerde ve seyahatlerde bulunan Abdülhamid* Fransız İmparatoriçesi* Avusturya Kralı* Prusya Veliahdı* Galler Prensi* Fransa Prensi* Şeyh Şâmil ve Emir Abdülkadir gibi* batılı ve doğulu devlet adamlarıyla tanışmış ve onlardan istifade etmesini bilmiştir. Babasının tabiriyle kuşkulu ve sükûtî oğul olan Abdülhamid* kurulduğu yıl Yeni Osmanlılar Cemiyetine girmiş ve ancak gayelerinin bozuk olduğunu anlayınca ayrılmıştır. Hayat tarzı itibariyle Sultân Abdülazize benzeyen* şarklı* tam bir Müslüman* tam bir Osmanlı ve tam bir Müslüman Türk olan Abdülhamid* takvâ ve dindarlığı sebebiyle halk arasında veliyyullah olarak bilinmiştir. Dedesi II. Mahmûda ve Reşid Paşaya hayran olduğu ifade edilen II. Abdülhamid* babası I. Abdülmecid ile ağabeyi Muradın alafranga hayatının devlete ve millete zarar verdiğine inanıyordu. 31 Ağustos 1876da* akıl hastası olan V. Muradın yerine* Midhat Paşa ve Mütercim Rüşdü Paşayı ikna ederek Osmanlı tahtına oturan II. Abdülhamid* dış ve iç düşmanların bütün gayretlerine rağmen* 27 Nisan 1909 yılına kadar Osmanlı tahtında oturmayı başârmıştır.

II. Abdülhamidin saltanat yıllarını ikiye ayırmak ve meseleleri ona göre değerlendirmek şarttır:

BİRİNCİ SALTANAT DEVRİ (31.8.1876-13.2.187 ; MİDHAT PAŞA VE EKİBİNİN İDAREYİ ELİNDE TUTTUĞU ÇÖKÜŞ YILLARI: II. Abdülhamid* Midhat Paşa ve ekibini taltif ederek tahta çıkmış ve maalesef Meclis-i Mebusanın kapatıldığı Şubat 1878e kadar da* idarede hep onların sözleri geçerli olmuştur. Neticede bu bir buçuk yıl kadar zaman* Osmanlı Devletinin çöküş ve hatta yıkılış yılları olmuştur. Rus askerlerinin Yeşilköye kadar geldiği bu acılı günlerin faturasını II. Abdülhamide yüklemek çok büyük hata olacaktır. Bu devrenin en önemli olaylarını şöylece özetlemek mümkündür:

Midhat Paşa ve Rüşdi Paşaların meşrutiyetle alakalı şartlarını kabul ederek II. Sultân Abdülhamid Hân ünvanını alan Sultân Abdülhamid* Aralık 1876da Midhat Paşanın entrikalarından bıkarak istifa eden Rüşdi Paşanın yerine Midhat Paşayı sadrazamlığa getirdi. Osmanlı Devleti tam bir isyan ülkesi haline gelmiş ve bu durum açık denizlere girmek isteyen Rusyanın iştahını açmış olmasından dolayı* Düvel-i Muazzama* İstanbulda Tersane Konferansını tertip etmişlerdir. İngiliz baş mürahhası ve Türk dostu olan Lord Salisbury ısrarla Rus-Osmanlı savaşına taraftar olmadıklarını söylemesine ve Rus Çarı II. Aleksandr da* barışçı bir tavır izlemesine rağmen* Midhat Paşa* padişahla münakaşayı bile nazara alarak Rusyaya harp ilan edilmesini savunmuştur. Midhat Paşa ile aynı fikirde olanlar* sadece Rusyadaki Panslavistlerdi.

Böyle bir dönemde* Osmanlı Devleti Midhat Paşa ve ekibinin ısrarıyla* 23 Aralık 1876 tarihinde I. Meşrutiyeti (Taclı Meşrutiyet veya 93 Meşrûtiyeti de denmektedir) ilan etti ve temel itibariyle 1960 yılına kadar yürürlükte kalacak olan ilk yazılı Anayasasını yani Kanun-ı Esâsîyi ilan etti. Bundan cesaret alan* Midhat Paşa ve ekibi* ordunun harp istediğini* Rusyanın yenileceğini ve İngilterenin Osmanlı Devletinin yanında harbe katılacağını iddia ederek* harp ilanına karşı olanları vatan hâini ilan ettiler. II. Abdülhamid bunlardan hiç birini kabul etmiyordu ve ancak çaresizdi. Harp tekliflerini incelemek üzere Ocak 1877de toplanan Meclis-i Mebusânın 240 üyesinden 60ı gayr-i müslim idi. Karar* harp ilanının lehine çıktı ve Osmanlı Devletini yıkılışa götüren bu karar* Rusya ile Osmanlı Devletinin başbaşa kalmasına sebep oldu. Memleketin felakete gittiğini gören II. Abdülhamid* Midhat Paşayı Şubat 1877de azletti ve sürgün etti. Bu arada Düvel-i Muazzama* evvela büyükelçilerini İstanbuldan çektiler ve sonra da Mart 1877de Londra Protokolünü imzaladılar. Tersane Konferansından daha hafif teklifler ihtiva eden bu konferansı* Rus Çarı kabul etti ve sadece harp isteyen aşırı milliyetçileri teskin için Karadağa Nikşi Kazasının bırakılmasını istedi. Bunu Kanun-ı Esâsiye aykırı bularak reddeden Bâb-ı Âli* Nisan 1877de büyük Rus-Osmanlı Savaşının yani halkın ifadesiyle 93 Harbinin başlamasına yol açtı. Fiilen Haziran 1877de başlayan bu harb Ocak 1878de Osmanlı Devletinin her şeyini kaybetmesiyle sonuçlandı. 93 felâketi* Şubat 1878de Meclis-i Mebûsânın kapatılmasını ve II. Abdülhamidin ikinci saltanat devresinin başlamasını netice verdi. Tarihçilere göre bu bir buçuk yıllık devreden II. Abdülhamid sorumlu değildi.

II. ABDÜLHAMİDİN İKİNCİ SALTANAT DEVRESİ=ŞAHSİ İDARE DEVRİ (13.2.1878-27.4.1909): 30 yıl kadar süren bu devreye* II. Abdülhamidin şahsî idare devri veya muhâliflerinin ve maalesef Cumhuriyet dönemi tarihçilerinden bir çoğunun ifadesiyle istibdâd devri (devr-i istibdâd) denmektedir. Bilançoları çok ağır olan 93 felâketinin devleti yok edeceğini gören basiretli devlet adamı II. Abdülhamid* Meclis-i Mebûsânın bağımsız Ermenistan* Pontus ve Kürdistan gibi devletlerin kurulmasını tartıştığını görünce* 13.2.1878de Meclisi fesh etti. Alman Devlet Adamı Bismark* bir devlet millet-i vâhideden mürekkeb olmadıkça* meclisin faydadan ziyade zarar vereceğini ifade ederek tasvip etti. Rus Çarı zaten memnundu. Durumdan rahatsız olan İngiltere* V. Muradı padişah ve Midhat Paşayı sadrazam yapmak için Genç Osmanlılardan Ali Suaviyi tahrik ederek* tarihe Çırağan Baskını veya Ali Suavi Vakası olarak geçen elim olayı patlattı. Arkasında* İngiliz Büyükelçisi Lord Elliot ve yerine gelen Lord Layard ile Ali Suavinin İngliz ajanı olan hanımı Mary vardı. 23 ihtilâlcinin ölümü ile sonuçlanan bu sonuçsuz darbe* II. Abdülhamidi hafiyye denilen gizli teşkilâtını kurarak daha sıkı idareyi ele almasına mecbur etti.

İç buhranlarla perişan olan ve her iki cephede de mağlup duruma düşen Osmanlı Devleti* Yeşilköye kadar gelen Ruslarla* İntihar Andlaşması denilebilecek olan 3.3.1878 tarihli Ayastafanos Muâhedesini imzaladı. Ancak düvel-i muazzama denilen İngiltere* Fransa ve Avusturya yani Almanyanın bundan rahatsız olmaları üzerine* 4*5 ay sonra bu andlaşma yok sayıldı ve 13.7.1878de Berlin Muâhedenâmesini imzalayarak varlığını 30-40 yıl daha uzatmış oldu. Berlin Muâhedenâmesi de* Osmanlı Devletini* Romanya* Sırbistan ve Karadağa tam istiklâliyet vererek Avrupadan tasfiye ediyordu. Bosna-Hersek Eyâleti Avusturyaya verilirken* otonom bir Bulgaristan Prensliği kuruluyordu. Karadağa bir kaza bırakmamak uğruna* devlet* Avrupadan siliniyordu.

Berlin Muâhedenâmesinden cesaret alan Ermeniler* 1895-1896 yıllarında Doğu Anadoluda katliamlara ve bağımsız bir Ermenistan kurma teşebbüslerine giriştiler. II. Abdülhamid* teşkil ettiği Hamidiye Alayları ile bu tehlikeyi bertaraf etti ve dahi denecek kadar mükemmel olan dış politikasıyla* büyük devletlerin işe karışmasına mani oldu. Ermeni isyanlarına karşı sert tedbirler alan II. Abdülhamid* Ermeniler tarafından Kızıl Sultân diye anılmaya başlandı. İttihâdcılar ve Cumhuriyet dönemindeki sözüm ona bazı aydınlar da* aynen Ermeniler gibi* bu ünvanı kullanmaya devam etti. Ermenilerle ilgili batılı devletlerin baskılarını* imtiyaz ve maddi menfaat gibi her çeşit imkânı kullanarak durdurdu ve İngiltere bu diplomatik girişimler üzerine Çanakkale Boğazına kadar getirdiği Akdeniz filosunu geri çekti.

Ermenilerden bir netice alamayan İngiltere* dış borç batağına sapladığı Hidiv İsmail Paşadan Süveyş Kanalı tahvillerini de satın aldı. Bunun üzerine Mısıra baskı yapmaya başladı. 1879da Hidivin azledildiği Mısır* yine sükûn bulmadı. İngilizlerin Mısıra hücum etmesi üzerine* II. Abdülhamidin Mısıra başbakan tayin ettiği Arabî Paşaya bağlı ordu Eylül 1882de İngilizlere yenildi. Artık Mısır* fiilen İngiliz işgali altındaydı.

Bu arada büyük devletlerin tahriki ile iyice şımaran Yunanistan* Epir (Yanya) ve Girit Eyâletlerine göz dikerek Osmanlı Devletine harp ilan etti. Ancak Osmanlı orduları Yunanlıları bir kaç defa mağlup ettikten sonra Atinaya kadar yaklaştılar. Yunanistanın sulh talebi üzerine* araya yine büyük devletler girdi ve son söz yine onların oldu. Aralık 1897de imzalanan İstanbul Andlaşmasına göre* Tesalya geri veriliyor ve Girite muhtâriyet tanınıyordu.

İçte ve dıştaki bütün menfiliklere* Ermenilerin püskürtülmesi ve Yahudilere Filistinde arazi verilmeyerek geri çevrilmeleri sebebiyle bütün Batılı devletlerin ve lobilerin aleyhteki faaliyetlerine rağmen* II. Abdülhamid* hiç bir zaman vazgeçmediği ittihâd-ı İslâm (İslâm Birliği) siyâseti sebebiyle halkı tarafından sevildi ve tutuldu. Neticede Devleti de ayakta durdurdu. 1902-1903 yıllarında Vilâyât-ı Selâse denilen Kosova (Üsküb merkezli)* Selanik ve Manastır çevrelerinde* Makedonya İhtilâli başladı ve yine büyük devletler araya girerek Osmanlı Devletine baskı yapmaya başladı. Ermeni komitacıları ve milletlerarası siyonizmin temsilcileri* davalarına engel gördükleri II. Abdülhamidi yok etmek üzere* terörist Belçikalı Jorris ile anlaştılar. 21 Temmuz 1905de Cuma Selamlığında patlayan bomba* Padişahı yok etmek için patlatılmıştı; ama Allah korudu. İngilizler de boş durmuyordu; 1905de Yemende isyan çıkardıkları gibi* II. Abdülhamidin Akabe Kasabasına asker göndermesine müsaade etmek istemeyen İngiltere ile de savaş için burun buruna gelindi. İngilizlerin altın verdiği Arap kabileleri Osmanlı ordusuna saldırdı ise de bunlar bertaraf edildi. İngilizler Hicaz demiryolu ile Bağdad demiryolunun acısını böylece çıkarmak istiyorlardı. Neticede Tâbe ve Akabe arasındaki sınır* Mısırlı ve Osmanlı subayları tarafından yeniden çizildi.

Dış ve iç baskılara rağmen 30 yıl Osmanlı Devletini büyük sıkıntılarla ayakta tutan II. Abdülhamid* bu idareyi devam ettirmek için bazı zecrî tedbirlere baş vurmak mecburiyetinde kalmıştı. Ancak bundan da önemlisi* Ermeni ve Yahudi meselesi yüzünden bütün basın ve Avrupa kamuoyu tamamen aleyhine geçmişti. Bu aşırı propagandalara rağmen* Müslüman halk* veli bildiği Padişaha itaat etmeyi ibadet telakki ediyordu. Ancak menfi güçlerin tahriki ile genç aydınlar ve askerler arasında* 93 felaketi ile memleketi sürüklediği uçurum unutularak* körü körüne bir Midhat Paşa hayranlığı yeniden başlamıştı. Yeni Osmanlılar veya Genç Türklerin fikirleri yeniden dirildi. 1890 yılında bir kısım Harbiye ve Askerî Tıbbıye talebelerinin teşebbüsü ile gizlice kurulan İttihâd ve Terakki Cemiyeti* II. Abdülhamidin azlini gaye edinen bir hareket idi ve asker siyâsete yine karıştırılmıştı. Ermenilerin ortaya attığı Kızıl Sultân iftirası* bunlar tarafından da kullanılmaya başlandı. Daha sonra anlatacağımız gibi* İttihâdcı Prens Sabahaddin Bey* Abdülhamidin Ermeni kâtili olduğunu söyleyecek kadar azıttı. III. Ordudaki Talat Bey* Enver Bey* Niyazi Bey ve benzeri genç subayları da arasına katan İttihâd ve Terakki Cemiyeti* kazandığı gücü teröre transfer edecek kadar dengeyi kaybetti. Hareketlerine karşı koyanlara mürteci damgasını vuran İttihâd ve Terakkiciler* II. Abdülhamide temel hükümleri zaten yürürlükte olan Kanun-ı Esâsiyi tamamen yürürlüğe sokmak ve Meclisi açmak üzere baskı yaptılar. 23 Temmuz 1908de II. Meşrûtiyet ilan edildi. Bu iç kargaşadan istifade eden Bulgaristan ve Bosna-Hersek Osmanlı Devletinden ayrıldı ve İttihâdçıların ittihâd-ı anâsır fikrinin ilk acı meyvesi bu oldu. İttihâdcıların basiretsizlikleri yüzünden* 240 üyeli meclisin sadece 140ı Türk olmak üzere Meclis-i Mebûsân 17 Aralık 1908de açıldı. Azınlıklar* demokrasi geldi diye devlete bağlanmadılar ve bilakis devlete isyan etmeye başladılar. Müslümanların kanına giren Sırplar* Bulgarlar* Ermeniler ve benzeri azınlıklar için af ilan edildi. İstanbulda Ermeni ihtilâli yapıldı; ama suçlu Müslümanlar oldu. Bunu fırsat bilen İngilizler ve diğer Osmanlı düşmanları* Üçüncü Ordudan İstanbula sevk edilen avcı taburları tarafından 31 Mart Vakası denilen ihtilali çıkardılar. Asker ve bunlara katılan hamallar gibi sıradan insanlar* şerîat elden gidiyor diyerek devlete karşı ayaklandılar. İttihâdçıların hem Abdülhamidden kurtulmak ve hem de muhâliflerini ve samimi dindarları ezmek için tertip ettiği bu olay* İstanbula gelen Hareket Ordusu tarafından kanlı bir şekilde bastırıldı.

Neticede Meclisi toplayan İttihâdcı Talat Bey* 27 Nisan 1909 tarihinde* silah tehdidi altında Meclisden hal kararını çıkardı ve içinde hiç Müslüman Türk bulunmayan dört kişilik heyetle (Yahudi Emanuel Karaso* Ermeni Komitecisi Aram Efendi* Arnavud Esad Toptani Paşa ve Gürci Ârif Hikmet Paşa) hal kararını II. Abdülhamide tebliğ ettirdi. Böylece Osmanlı Devletinin yıkılış trendi* maalesef hız kazanmıştı.

KADIN EFENDİLERİ: 1- Nâzik-edâ Baş Kadın Efendi.; 2- Bedr-i Felek Baş Kadın Efendi; Sâfi-nâz Nur-efzûn 2. Kadın Efendi; 4- Bîdâr 2. Kadın Efendi; 5- Dilpesend 3. Kadın Efendi; 6- Mezîde Mestân 3. Kadın Efendi; 7- Emsâl-i Nûr 3. Kadın Efendi; 8-Ayşe Dest-i Zer Müşfika (Kayıhân) 4. Kadın Efendi. İKBALLERİ: 9- Sâz-kâr Hanımefendi; Baş ikbal; 10- Peyveste Hanımefendi; İkinci İkbaldir; 11-Fatma Pesende Hanımefendi; Üçüncü İkbal; 12- Behîce (Maan) Hanımefefendi; Dördüncü İkbâl; 13- Sâliha Nâciye Hanımefendi; 4. İkbal. GÖZDELER: 14- Dürdâne Hanım; Baş Gözde; 15- Câlibos Hanım; 2. Gözde; 16- Nazlıyâr Hanım; 3. Gözde

ÇOCUKLARI: 1- Mehmed Selim Efendi; 2- Mehmed Abdülkadir Efendi; 3- Ahmed Nuri Efendi; Ulviyye Sultân; 5- Nâile Sultân; 6- Zekiyye Sultân; 7- Fatma NâimeSultân; 8- Seniyye Sultân; 9- Senîha Sultân; 10-Şâdiye Sultân. 11- Hamîde Ayşe Sultân (Babam Sultânhamid adlı kitabın yazarı). 12- Refîa Sultân; 13- Hatice Sultân. 14- Aliyye Sultân; 15- Cemîle Sultân; 16- Sâmiye Sultân. 17- Mehmed Burhânüddin Efendi. 18- Abdürrahim Hayri Efendi. 19- Ahmed Nureddin Efendi. 20- Mehmed Bedreddin Efendi. 21- Mehmed Âbid Efendi .